ابو سعید ګردیزی


د ۱۱ میلادي پېړۍ یو زمکپوهه او مورخ ابو سعيد عبد الحۍ ابن ضحاک ابن محمود د گردېز اوسېدونکې و. ده د غزني سلطان عبد الرشيد په دربار کې ” زېن الاخبار” نومې کتاب وليکلو چې په افغانستان کې لیکل شوی لومړی کتاب ګڼلې شي. دا په پارسي ژبې کې د مرکزي ایشيا، ختيځ پارس او د هنگري په اړه معلومات لري. گردېزي د دې کتاب د ليکلو پر وخت نا انډول پاتې شوې دې چې هغه وخت يو غېر عادي کار و. د بېلگې په توگه ، دې نه د غزنويانو صيفت کوي او نه د سلجوقيانو. د ده ليکلې پارسي ډېره ساده او روانه ده او د هغه وخت د نثر ليکنې يوه ځانگړې بېلگه ده.
ګردیزي په لومړي ځل د هنګري د ملک په اړه لیکي. ” د هنګريانو ملک د بلغار او د “ایسکیل” تر منځ واقع دی. بلغار ملک د روم سمندر( توره بهیره) پورې غځیدلې دی. دوه سیندونه چې د روم سمندر پورې بهېږي، اتیل (وولګا) او دینیوب نومېږي. د هنګري د خلکو او کلچر په اړه لیکي، “د هنګري خلک ښایسته او ښکلې دي. د دوی جامې د اطلس، د دوی په وسله کې سره او سپین زر کارول شوی وي. د واده لپاره خواستګاری کې دوی د جینۍ بیه (ولور) ورکوي چې زیات وخت څاروي وي. خو دا د وړۍ پوستین، سنجاب او نور قیمتي توکي هم کیدای شي.” ګردیزي د یو بل جغرافیه لیکونکی احمد ابن روستاح په شان دي. دواړو د ابن هرودادبي د لیکنوې نه ګټه اخیستې یا د سرچینې په توګه يې کارولې ده چې “سړکونه او ملکونه” نومېږي. خو احمد بن روستاح د هغه زوړ متن او ګردیزي نوی متن لوستی دی. نو ځکه د ګردیزي معلومات نوي وو. دی په ۱۰۶۱ م کې ومړ.
تاريخ گردېزي په ۱۹۶۸ م کې د علامه عبد الحۍ حبيبي د نقد سره کيمبرج پوهنتون د خپرونو له خوا چاپ شو.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *