د کابل رادها

د کابل رادها

چـار گرد قـلا گشـتم…پــاي زيب طلا يافتم پاي زيب طلا از کيـست؟…از بي بي رادو جان است از بي بي رادو جان است مانا د کلا چارچاپیره وګرځېدم…طلايي پانزیب مې پیدا کړ طلايي پانزیب د چا دی؟…د رادو بي بي جانې دی د رادو جانې بي بي دی په افغانستان کې دا مشهوره سندره به…

Read more »

د ډيوې په غېږکې

د ډيوې په غېږکې

د لنډو کیسو دا ټولګه په ۲۰۰۳ م کې کوټه کې چاپ شوه خو د دې ځینې کیسې پخوانۍ دي. د ۱۹۸۶ م راهیسې یوې کاپۍ کې مې کله نا کله یوه کیسه ولیکله. دا کاپۍ رانه په کتابونو او نورو کاغذونو کې ورکه شوه. بیا مې وموندله او مسوده راته یو همکار ټایپ کړه.…

Read more »

د کوټې زلزله

د کوټې زلزله

په ۳۱ مې ۱۹۳۵ م نیمه شپه کې د کوټې د پوست افس دېوالي ساعت ستنې په ۲ بجې او ۳ دقیقو ودریدې. په نورو دریو مینټو کې زلزلې ښار په بل مخ واړو او شور زوږ په چیغو او ویر واوختو. هغه چې له ړنګو ودانیو ژوندي ووتل، د خپلوانو په لټون وو خو…

Read more »

ايلياډ+ اوډيسی

ايلياډ+ اوډيسی

د یونان په “خیوس” نومې ټاپو کې د یوې تیږې په اړه روایت دی چې درې زره کاله پخوا نابینا شاعر “هومر” به ورباندې کیناستو. د ده په لاس کې ” لایره ” (بربط) ساز او د “ایلیاډ” داستانونه يې زمزمه کول. هومر په ۸۵۰ ق م کې ژوندی و او د آیونیا څو جزیرې…

Read more »

د شلۍ زور

د شلۍ زور

د ۲۰۰۵ م په سپرلی کې د څو نورو همکارانو سره غزني ته لاړم. د سهارلس بجې وې نو د پلان سره سم د محمود غزنوي روضه او باغ فیروزه لیدو ته ورغلو. د تاریخ پروګرامونو لپاره هرمناسب ځای کې مې مرکې کولې او یو ټیپ راسره و. د سلطان محمود غزنوي په مقبره د…

Read more »

د میوند منګی

د میوند منګی

د لندن په برتش میوزیم کې پروت دغه منګی د میوند په یوې پخوانۍ کلا کې وموندل شو. دا په سپینو خټو جوړ شوی دی چې دننه فیروزي رنګ لري. د منګي د پاسه د ډيزاین لپاره ګول ټاپه وهل شوې ده. دغې ټاپې، په خټه کې خالونه او نقشونه جوړ کړي دي. دا یو…

Read more »

د بغلان کوتره

د بغلان کوتره

په دسمبر ۱۹۷۹ م کې روسي پوځونه افغانستان ته ورننوتل او ورسره د ډېرو خلکو ژوند بدل شو. په دوی کې د بغلان نهرین ولسوالۍ د تورین کلي یوه میرمنه عایشه هم وه. د عایشې ځلمي وراره د جهاد لپاره ټوپک واخیستو نو دا هم ورسره مله شوه. د نورو ښځو د کورنیو برعکس د…

Read more »

خپلواکي او لباس

خپلواکي او لباس

په ۲۸ اګست ۱۹۲۸ م. د خپلواکۍ د جشن دا اردو راپور په “سرحد” اونیزه پاڼه کې خپور شو. ” د لوی جرګی غړي، کلی وال او په اروپای لباس اغوستو نه پوهېږی. خو باچا امر کړې دی چې هیڅوک بغیر دریشی (پتلون او کوټ) اغوستو په جشن کې ګډون نه شی کولې. نو حکومت…

Read more »

بلورې

بلورې

په ځینو ځایونو کې کانچې او نورو کې ورته ګولۍ او بلورې وایی. د خټو، شیشو، اوسپنې، پلاسټیک، او د نیمه قیمتي ډبرو لکه د لاجورد یا د عقیق جوړ شوي دغه ګولۍ د ماشومانو د لوبو لپاره ډېر مشهور دي. د دې غټ والې مختلف کیدېشي خو هغه چې د شیشې نه جوړ وي…

Read more »

ایف-سي- آر

ایف-سي- آر

په سرحد کې د جرایمو قانون (فرانټیر کرایمزریګولېشن) یوه نیمه پېړۍ وړاندې انګریزانو راوستلو چې مخفف يې ایف- سي آر جوړېږي. په ۱۸۴۹ م کې د سیکانو سره دوېم جنګ نه وروسته، انګریز پنجاب ونیولو. هغه وخت د اباسین نه واخله تر خیبر سیمه هیچا په واک کې نه وه. په کابل کې امیر دوست…

Read more »

ایلم غر

ایلم غر

د پښتو متل “مار چې ځوان شي نو ایلم غر ته ورځي،” ممکن حقیقت ولري. د سوات “ایلم غر” لوړه څوکه ” د جوګیانو سر” نومېږي چې ماران او چمچمار(ناګ) پکې ډېر وي. د یونان په تازیخ کې دا د ” آرونوس” په نوم یاد شوې دی. په ۳۲۷ ق م کې د مقدونيې اسکندر…

Read more »

دوه دیګونه

دوه دیګونه

په ۹۷۶ ه (۱۵۶۷ م) مغل اکبر باچا له آګرې لوڅې پښې د راجستان اجمیر ته روان شو. شا و خوا ۴۰۰ کلومیټر دغه مزل د ۱۳ میلادي پېړۍ صوفي خواجه معین الدین چشتي په ذیارت د یو نذر لپاره و چې خدای ورله یو زوی ورکړي. د منښتې لپاره هغه یو لنګر جاري کړو.…

Read more »

بیت الحکمت

بیت الحکمت

په د ۸ میلادي پېړۍ په وروستیو کې عرب کوماندان د بازنطیني سلطنت سره د روغې یو شرط دا کیښودو چې د بطلیموس نامتو کتاب” المجیسټ” ورته وسپاري. د ۲ میلادي پېړۍ دغه کتاب د ستورو او سیارو په اړه و. د امیه خلافت مرکز دمشق و چې “بیت الحکمت” کتابتون يې لرلو. په ۷۶۲…

Read more »

شیرمحمد خان – ګارډنر

شیرمحمد خان – ګارډنر

په ۱۸۲۳ م کې د امیردوست محمد خان وراره حبیب الله د افغانستان په شمال کې لښکر راټول کړې و. په یوه جګړه کې ده د امیر پوځ مات کړو او ځینې کسان يې ژوندي ونیول. په دوی کې یو سپین پوستې “ګارډنر” هم و چې ځان يې ورته د امریکایی په توګه وروپیژندلو. د…

Read more »

افغانان په لاهور کې

افغانان په لاهور کې

دا عکس په ۱۸۸۰ م دسمبر په میاشت کې یو انګریز جان برک واخستو. هغه وخت دوېم افغان جنګ پای ته رسیدلې و، سردار محمد ایوب خان په پارس کې خپل پوځ له ترتیب ورکوو. سر لیپل ګریفن امیرعبد الرحمان ته د اپریل په میاشت کې د ملګرتیا لیک وراستولې و. امیر هم د ملایانو…

Read more »

بهګت رام تلوار

بهګت رام تلوار

د اباسین او کابل سیندونو په غاړه نوښارسره نږدې “غله ډېر” یو وړوکې کلې دی. د وېش نه وړاندې دلته هندوان او سیکان هم اوسېدل. یو هندو ټیکدارجمنا داس ۷ زامن لرل. یو زوی، هری کشن تلوار د پنجاب په ګورنر “جیفري-ډي- مرمورینسي” ډز وکړو چې د هغه محافظ پرې ووژل شو او کشن يې…

Read more »

افغان کلیسا

افغان کلیسا

د بمبۍ په جنوب کې د کولابه سیمې یوه پخوانۍ کلیسا ” افغان چرچ” د هندي-انګریز نژاده خلکو عبادت ځای دی. د کلیسا خپل نوم د “سینټ جان چرچ” دی خو څوک يې په دې نوم نه پيژني. افغانستان سره د دې کلیسا څه تړون دی؟ دغه سیمه د سمندر په غاړه ده او په…

Read more »

شهۍ او توردل

شهۍ او توردل

ته ژړا فرياد کړې د شهۍ له تورو زلفو ته ورځې پخپله دې تور مار لره کنه خوشال خټک په څیر ځینو نورو شاعرانو هم خپله معشوقه “شهۍ” بللې ده. خو په ۱۵۸۳ م کې د ټوپې (صوابۍ) اوسېدونکې یوسفزۍ شهۍ خیالي معشوقه نا بلکه د حیات خان لور وه. د اباسین په ختیځه غاړه…

Read more »

صندلي

صندلي

صندلي د فارسي تورې چې مانا يې کرسۍ یا چوکۍ وي. په ژمي کې د یخو سیمو د خلکو لپاره ځان تود ساتل تر هر څه مهم وي. پخوا د سوند لپاره لرګی او سکاره به پکار راتلل. په کورونو کې به يې تاوخانې جوړولې چې پکې پخلی کیدو او بره کوټه به يې هم…

Read more »

د بنګال قحطۍ

د بنګال قحطۍ

د هند لویه وچه د ۳ ق م نه تر اتلسمې میلادي پېړۍ ۱۷ ځلې د وچکالي یا سیلابونو له کبله په قحطۍ وزپل شوه. په هم دغه خاوره د برطانيې په ۱۲۰ کلن حکومت کې ۳۱ ځلې قحطي راغله. په وروستي ځل ۱۹۴۳ م کې ۴ میلینه انسانان په بنګال او بهار کې د…

Read more »

ولایت او ولایتي

ولایت او ولایتي

د ولایت عربی تورې په ” ولا” کې ریښې لري. مانا يې واک، سرپرستي څارنه او حاکمیت دی. والي هغه څوک چې واک یا اختیار لري. په تصوف او شیعه فرقې کې د ولایت څو درجې او ډولونه دي. د عثماني سلطنت ټولې صوبې به د ایالت په نوم یادېدې، لکه د پارس یا د…

Read more »